ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ – dossier: Νέα σελίδα για τη Μυκηναϊκή Ακρόπολη των Κανακίων – Τι προβλέπει η τελευταία απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού

Μια νέα διοικητική απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού ανοίγει τον δρόμο για τη συνέχιση, μέσα στο 2026, της συστηματικής αρχαιολογικής έρευνας στο Πυργιακόνι, στη θέση νοτιοανατολικά της Μυκηναϊκής Ακρόπολης των Κανακίων στη Σαλαμίνα. Η απόφαση περιγράφει με λεπτομέρεια το πλαίσιο της φετινής ανασκαφικής περιόδου, από τη διάρκεια και την επιστημονική εποπτεία έως τη διαχείριση των ευρημάτων, τις εργασίες συντήρησης και τις παρεμβάσεις στον χώρο.

Με την ευκαιρία των εορτασμών στα «ΣΑΛΑΜΙΝΙΑ 2026», το dossier κάνει το επόμενο βήμα, φέρνοντας στο φως μια καλή είδηση. Βλέπετε, αυτό το νησί δεν είναι μόνο ένας τόπος συνδεδεμένος με τη γνωστή ναυμαχία του 480 π.Χ. Στο έδαφός του βρίσκεται ένα ακόμη κεφάλαιο της αρχαίας ιστορίας, πολύ παλαιότερο, το οποίο τα τελευταία χρόνια έρχεται σταδιακά στο φως μέσα από τη συστηματική αρχαιολογική έρευνα στα Κανάκια.

Γράφει ο ΣΠΥΡΟΣ ΝΑΝΝΟΣ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ΕΣΗΕΑ

Στο επίκεντρο βρίσκεται το Πυργιακόνι, το πλάτωμα που βρίσκεται νοτιοανατολικά της Μυκηναϊκής Ακρόπολης. Εκεί συνεχίζεται μια έρευνα που έχει ήδη συμπληρώσει περισσότερες από δύο δεκαετίες και έχει συμβάλει σημαντικά στη μελέτη της μυκηναϊκής παρουσίας στη Σαλαμίνα.

Η νέα απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, με ημερομηνία 21 Σεπτεμβρίου 2026 και αριθμό πρωτοκόλλου 546231 που φέρνει σήμερα αποκλειστικά το dossier, αφορά τη συνέχιση για το 2026 της πενταετούς συστηματικής αρχαιολογικής ανασκαφής και έρευνας που έχει εγκριθεί για την περίοδο 2023-2027. Η έρευνα πραγματοποιείται από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με επιστημονικό υπεύθυνο τον ομότιμο καθηγητή Ιωάννη – Γιάννο – Λώλο.

Από το 1999 έως σήμερα

Πάμε να ξεκινήσουμε από νωρίς για όσους δεν γνωρίζουν. Η ιστορία της συγκεκριμένης αρχαιολογικής έρευνας δεν ξεκινά σήμερα. Η Μυκηναϊκή Ακρόπολη των Κανακίων εντοπίστηκε το 1999 από τον καθηγητή Γιάννο Λώλο και από το 2000 ξεκίνησε η συστηματική αρχαιολογική έρευνα στην ευρύτερη περιοχή.

Το Πυργιακόνι αποτέλεσε στη συνέχεια ξεχωριστό πεδίο αρχαιολογικής έρευνας, με την έρευνα να έχει ξεκινήσει από το 2008. Στόχος ήταν και παραμένει η καλύτερη κατανόηση της συγκεκριμένης περιοχής και της σχέσης της με το μυκηναϊκό οικιστικό και πολιτικό κέντρο των Κανακίων.

Η σημασία της έρευνας βρίσκεται ακριβώς στη δυνατότητα να συμπληρωθεί, μέσα από τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, η εικόνα μιας περιόδου κατά την οποία η Σαλαμίνα είχε ήδη ιδιαίτερη θέση στον μυκηναϊκό κόσμο.

Η φετινή απόφαση δεν αφορά επομένως μια μεμονωμένη ανασκαφική δράση. Εντάσσεται σε ένα πολυετές ερευνητικό πρόγραμμα, το οποίο βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και έχει συγκεκριμένο επιστημονικό και διοικητικό πλαίσιο.

Οκτώ εβδομάδες στο Πυργιακόνι

Για το 2026 προβλέπεται ανασκαφική περίοδος διάρκειας έως οκτώ εβδομάδων. Την επιστημονική ευθύνη της έρευνας έχει ο ομότιμος καθηγητής Ιωάννης Λώλος, ενώ στην επιστημονική ομάδα συμμετέχει και η Δρ. Χριστίνα Μαραμπέα. Η απόφαση καθορίζει επίσης το πλαίσιο συμμετοχής των υπόλοιπων μελών της ερευνητικής ομάδας και την εποπτεία των εργασιών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ένας από τους βασικούς όρους που συνοδεύουν την άδεια. Η ανασκαφή περιορίζεται σε δημόσια έκταση. Δεν προβλέπεται επέκταση της έρευνας σε μη απαλλοτριωμένες ιδιωτικές δασικές ή γεωργικές εκτάσεις. Πρόκειται για έναν σαφή περιορισμό που αφορά τον ίδιο τον χώρο στον οποίο μπορεί να αναπτυχθεί η φετινή αρχαιολογική δραστηριότητα.

Η έρευνα, όπως προβλέπεται στην απόφαση, θα πραγματοποιηθεί υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχαιολογικών υπηρεσιών και σύμφωνα με τους όρους που έχουν τεθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Τι γίνεται με τα ευρήματα

Ένα από τα σημαντικά σημεία της απόφασης αφορά τη διαχείριση των αρχαιολογικών ευρημάτων. Τα κινητά ευρήματα που προκύπτουν από την ανασκαφή δεν παραμένουν απλώς στον χώρο της έρευνας. Προβλέπεται η παράδοσή τους στην αρμόδια αρχαιολογική υπηρεσία και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σαλαμίνας, με την προβλεπόμενη καταγραφή και τη σύνταξη πρωτοκόλλου παράδοσης και παραλαβής.

Η διαδικασία αυτή αποτελεί βασικό μέρος της αρχαιολογικής έρευνας, καθώς κάθε εύρημα πρέπει να καταγράφεται, να τεκμηριώνεται και να εντάσσεται στο συνολικό αρχαιολογικό αρχείο της ανασκαφής.

Παράλληλα, η απόφαση θέτει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τη συντήρηση των ευρημάτων και προβλέπει την υποβολή ετήσιας έκθεσης σχετικά με τις εργασίες συντήρησης. Έτσι, η ανασκαφή δεν σταματά τη στιγμή που ένα αντικείμενο έρχεται στο φως. Ακολουθεί μια ολόκληρη διαδικασία τεκμηρίωσης, προστασίας και επιστημονικής αξιοποίησής του.

Ο «Τάφος Πάλλα» και η επόμενη παρέμβαση

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στον πρωτοβυζαντινό «Τάφο Πάλλα». Στην απόφαση γίνεται αναφορά σε ήδη εγκεκριμένη από το 2014 μελέτη αποκατάστασης του μνημείου. Η εφαρμογή της συγκεκριμένης μελέτης θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων, καθώς πρόκειται για έργο που απαιτεί εξειδικευμένη αντιμετώπιση.

Η παρουσία του συγκεκριμένου μνημείου στην απόφαση δείχνει ότι η συνολική αντιμετώπιση του αρχαιολογικού χώρου δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη μυκηναϊκή περίοδο. Το Πυργιακόνι και η ευρύτερη περιοχή διατηρούν αρχαιολογικά κατάλοιπα διαφορετικών περιόδων, τα οποία απαιτούν διαφορετικού τύπου προστασία και τεκμηρίωση.

Τρεις πάγκοι και έξι πινακίδες

Η νέα απόφαση προβλέπει ακόμη ορισμένες παρεμβάσεις που σχετίζονται με την οργάνωση και την παρουσίαση του χώρου.

Συγκεκριμένα, προβλέπεται η αντικατάσταση της πρόχειρης περίφραξης, η κατασκευή τριών λιθόκτιστων πάγκων και η τοποθέτηση έξι ενημερωτικών πινακίδων. Οι συγκεκριμένες εργασίες μπορεί να φαίνονται μικρές σε σχέση με το μέγεθος της αρχαιολογικής έρευνας, έχουν όμως διαφορετικό χαρακτήρα. Αφορούν την προστασία, την οργάνωση και τη δυνατότητα καλύτερης ενημέρωσης όσων επισκέπτονται την περιοχή.

Ιδίως η τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων αποκτά σημασία σε έναν αρχαιολογικό χώρο όπου η ιστορική πληροφορία δεν είναι πάντοτε ορατή στον επισκέπτη με τρόπο άμεσο.

Η έκθεση

Ένα ακόμη σημείο της απόφασης αφορά το τι πρέπει να γίνει μετά την ολοκλήρωση της φετινής ανασκαφικής περιόδου. Τα αποτελέσματα της έρευνας του 2026 θα πρέπει να αποτυπωθούν σε πλήρη έκθεση, η οποία θα περιλαμβάνει σχέδια, φωτογραφικό υλικό και κατάλογο των ευρημάτων.

Η έκθεση αυτή θα πρέπει να υποβληθεί στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων και στη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, πριν υποβληθεί οποιοδήποτε νέο αίτημα για τη συνέχιση της έρευνας. Η πρόβλεψη αυτή έχει πρακτική σημασία. Η επόμενη φάση της αρχαιολογικής έρευνας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα της προηγούμενης. Κάθε νέα περίοδος πρέπει να στηρίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση όσων έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και στα συμπεράσματα που προκύπτουν από αυτά.

Και η δημοσιότητα έχει κανόνες

Η απόφαση περιλαμβάνει και έναν όρο που αφορά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων στο κοινό. Πριν από την ανακοίνωση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στα μέσα ενημέρωσης ή στο διαδίκτυο, προβλέπεται έγγραφη ενημέρωση της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων μέσω της αρμόδιας Εφορείας, συνοδευόμενη από σύντομο οπτικό υλικό.

Παράλληλα, προβλέπεται η κατάθεση αντιγράφου κάθε δημοσίευσης που αφορά τα αποτελέσματα της ανασκαφής. Η πρόβλεψη αυτή δείχνει ότι το Υπουργείο Πολιτισμού αντιμετωπίζει τη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων ως μέρος μιας διαδικασίας που πρέπει να ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες. Προηγείται η επιστημονική τεκμηρίωση και η ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών και ακολουθεί η δημόσια παρουσίαση των αποτελεσμάτων.

Μια έρευνα που συνεχίζεται

Η νέα απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού έρχεται να προσθέσει ακόμη ένα κεφάλαιο σε μια αρχαιολογική έρευνα που ξεκίνησε πριν από περισσότερα από είκοσι χρόνια.

Από τον εντοπισμό της Μυκηναϊκής Ακρόπολης των Κανακίων το 1999 μέχρι τη συστηματική έρευνα στο Πυργιακόνι, η περιοχή έχει αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα πεδία για τη μελέτη της μυκηναϊκής Σαλαμίνας.

Η φετινή απόφαση δεν προαναγγέλλει κάποια συγκεκριμένη νέα αρχαιολογική ανακάλυψη. Καθορίζει, όμως, με ακρίβεια το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα συνεχιστεί η έρευνα: οκτώ εβδομάδες εργασιών, συγκεκριμένες εκτάσεις, επιστημονική εποπτεία, παράδοση και καταγραφή των ευρημάτων, εργασίες συντήρησης και παρεμβάσεις για την οργάνωση του χώρου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές στον πρωτοβυζαντινό «Τάφο Πάλλα», καθώς και η πρόβλεψη για τρεις λιθόκτιστους πάγκους και έξι ενημερωτικές πινακίδες. Πρόκειται για στοιχεία που δείχνουν ότι ο φετινός προγραμματισμός δεν αφορά μόνο την ανασκαφική δραστηριότητα, αλλά και την προστασία και σταδιακή οργάνωση του αρχαιολογικού χώρου.

Τώρα, το ενδιαφέρον μεταφέρεται στην ίδια την ερευνητική περίοδο του 2026. Τα αποτελέσματά της θα πρέπει να αποτυπωθούν σε πλήρη επιστημονική αναφορά, με σχέδια, φωτογραφίες και κατάλογο ευρημάτων, πριν από οποιοδήποτε νέο αίτημα για τη συνέχιση της έρευνας.

Και εκεί θα φανεί τι νέο έχει προσθέσει η φετινή ανασκαφή στην εικόνα που εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες διαμορφώνεται για το Πυργιακόνι και τη Μυκηναϊκή Σαλαμίνα.